W Rzeszowie upamiętniono „Anioła z Auschwitz”. Maria Stromberger patronką nowej ulicy
Maria Stromberger – austriacka pielęgniarka, która z narażeniem własnego życia ratowała więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau – została oficjalnie patronką ulicy na osiedlu Pułaskiego w Rzeszowie. Wśród uratowanych przez nią osób byli młodzi rzeszowianie, m.in. wybitny artysta Józef Szajna. Uroczystościom towarzyszyło odsłonięcie pamiątkowej tablicy na ścianie II Liceum Ogólnokształcącego.
Nowa ulica biegnie od al. Piłsudskiego w kierunku południowo-zachodnim. Decyzja o nadaniu jej imienia Marii Stromberger została podjęta przez Radę Miasta Rzeszowa uchwałą z 26 maja 2026 roku.
Z inicjatywą upamiętnienia bohaterki wystąpiły Towarzystwo Przyjaciół Rzeszowa oraz Stowarzyszenie Nasz Dom Rzeszów, na czele z Jerzym Maślanką (redaktorem naczelnym miesięcznika „Nasz Dom Rzeszów”), Romanem Małkiem (prezesem TPRz) oraz mecenasem Bogusławem Kobiszem (wiceprezesem Stowarzyszenia Nasz Dom Rzeszów).
„Wizytówka humanizmu i odwoływanie się do odwagi”
Podczas oficjalnej uroczystości odsłonięcia tablicy oraz tablicy ulicznej głos zabrali przedstawiciele władz miejskich oraz dyplomacji.
– Mamy okazję upamiętnić osobę, która stała się wzorem humanizmu i symbolem tego, że nawet w tragicznych, przerażających okolicznościach wojny można zachować człowieczeństwo. Dla nas – pierwszego Miasta Ratownika na świecie – ma to szczególne znaczenie – mówił Konrad Fijołek, Prezydent Rzeszowa.
– Nazywana była „Aniołem z Auschwitz”, ponieważ ryzykowała życiem, pomagając uwięzionym. Przykład Marii Stromberger pokazuje nam, że każda osoba w życiu ma wybór pomiędzy czynieniem dobra a zła. Jej przykład pokazuje także, że zawsze mamy szansę, by wykazać się odwagą – podkreśliła Regina Figl, Konsul Generalna Republiki Austrii w Krakowie.
Kim była Maria Stromberger i jak pomogła Rzeszowianom?
Maria Stromberger (1898–1957) była austriacką dyplomowaną pielęgniarką. Od 1942 roku pracowała w obozie Auschwitz-Birkenau pod bezpośrednim nadzorem lekarzy SS, co sprawiało, że jakakolwiek próba niesienia pomocy więźniom groziła natychmiastową karą śmierci.
Szczególne więzi połączyły ją z grupą młodych więźniów politycznych z Rzeszowa – głównie uczniami I i II Państwowego Gimnazjum, aresztowanymi podczas brutalnej niemieckiej łapanki w maju 1940 roku. Wśród nich byli m.in. Edward Pyś, Zbigniew Bendkowski, Emil i Stanisław Barańscy, Jan Zdebik, Józef Nowacki, Kazimierz Albin, Eugeniusz Nedojadło, Tadeusz Szewczyk oraz Józef Szajna.
Działalność Marii Stromberger obejmowała:
- Dostarczanie więźniom żywności, leków i odzieży,
- Ukrywanie chorych przed selekcjami do komór gazowych,
- Wynoszenie z obozu tajnej korespondencji oraz dokumentów dowodzących zbrodni SS.
Dzięki jej opiece opieki medycznej Edward Pyś przeżył ciężkie zachorowanie na tyfus plamisty. Z kolei Józef Szajna, dwukrotnie osadzony w celi śmierci, zawdzięczał jej przetrwanie dzięki potajemnie dostarczanym lekom i dodatkowym racjom żywnościowym.
Odwiedziny w Rzeszowie i pamiątkowa tablica przy II LO
Po zakończeniu II wojny światowej ocaleni Rzeszowianie złożyli oficjalne świadectwa bohaterstwa pielęgniarki, chroniąc ją przed powojennymi oskarżeniami. W 1947 roku Maria Stromberger przyjechała do Rzeszowa, aby osobiście spotkać się z rodzinami uratowanych młodzieńców.
Dopełnieniem uroczystości było odsłonięcie pamiątkowej tablicy na budynku II Liceum Ogólnokształcącego przy ul. ks. Jałowego. Jej projekt wyłoniono w konkursie szkolnym zorganizowanym przez TPRz oraz Stowarzyszenie Nasz Dom Rzeszów – zwyciężyła praca uczennicy Oliwii Szpieć, którą w formie rzeźbiarskiej zrealizował artysta Krzysztof Brzuzan.
